Artigo 222, Código Civil.

“A tutela dos menores que se atopen en situación de desamparo corresponderá por ministerio da lei á entidade pública á que no respectivo territorio estea encomendada a protección de menores.

Con todo, procederase ao nomeamento de titor conforme as regras ordinarias cando existan persoas físicas que, polas súas relacións co menor ou por outras circunstancias, poidan asumir a tutela en interese deste.

No suposto do parágrafo anterior, previamente á designación xudicial de titor, ou na mesma resolución, deberá acordarse a suspensión ou a privación da patria potestade ou a remoción do titor, no seu caso.

Estarán lexitimados para exercer as accións de privación de patria potestade, promover a remoción do titor e solicitar o nomeamento de titor dos menores en situación de desamparo, o Ministerio Fiscal, a entidade pública e os chamados ao exercicio da tutela.”

Sección 2ª, capítulo IV, Lei 15/2015, do 2 de xullo, da Xurisdición Voluntaria (arts.44 e ss.) - Este texto legal regula a tramitación xudicial da tutela ordinaria.

Poden proceder a exercer as accións de privación de patria potestade, promover a remoción do titor/a e solicitar o nomeamento de titor/a dos NNA en situación de desamparo, conforme en cada caso á normativa aplicable:

• O Ministerio Fiscal.
• As persoas chamadas ao exercicio da tutela (persoas guardadoras -garda de feito ou acollemento familiar-).
• A Entidade Pública (departamentos territoriais), cando ostente a tutela do NNA.

Procederá que a Xunta de Galicia en tanto Entidade Pública de Protección promova o inicio dun procedemento de tutela ordinaria cando:

1. Ostentando a tutela do NNA, déanse simultaneamente as seguintes circunstancias:
   1. Os proxenitores faleceron, desapareceron, abandonaron completamente ou están imposibilitados por circunstancias graves e non reversibles para o exercicio dos deberes da patria potestade, resultando inviable a reunificación familiar.
   2. O NNA atópase en acollemento familiar permanente coa persoa ou persoas para as que se vai a promover a designación como titor ou titores.
   3. Valórase positivamente a atención proporcionada polas persoas acolledoras ao NNA e a súa vinculación.
   4. A situación do NNA e da familia acolledora é ou prevese estable, non requirindo apoio específico pola Entidade Pública para asegurar a devandita estabilidade.
   5. A integración estable e definitiva do NNA nunha contorna familiar alternativa ao dos seus proxenitores responde o seu interese superior, resultando idóneo para o mesmo a contorna conformada polas persoas acolledoras.
   6. Non é pertinente, posible ou viable a adopción do NNA polas persoas acolledoras.
2. Outras situacións excepcionais que, tras a súa valoración individualizada e atendendo o interese superior do NNA, resulte máis apropiado.

Cando se constate o cumprimento das circunstancias anteriores, o equipo técnico correspondente manterá unha entrevista informativa coa familia acolledora para informarlle de que é a tutela ordinaria e as súas implicacións e formularlle a proposta. Transcorrido un breve prazo volverá contactar para confirmar o seu desexo de asumir a tutela, levantándose entón a correspondente acta de comparecencia e recolléndose por escrito a súa vontade de iniciar o procedemento (Anexo XIV Comparecencia tutela ordinaria, circular de Acollemento Familiar para SSE).

Pola súa banda, e atendendo á lexislación vixente, o NNA deberá ser informado e oído sempre se fose maior de 12 anos e de idade inferior se tivese suficiente madurez. A entrevista farase de forma individual e quedará documentada, recolléndose tamén por escrito a vontade do NNA de iniciar o procedemento.

A criterio técnico, en función do interese superior do NNA, manterase entrevista informativa cos proxenitores.

Unha vez feito o anterior, o departamento territorial correspondente remitirá ao Servizo de Protección de Menores da DXFIDD a seguinte documentación:

1. Solicitude de que se promova o expediente de xurisdición voluntaria para a constitución da tutela ordinaria en favor das persoas acolledoras. Na solicitude expoñeranse os antecedentes de feito e de dereito oportunos.
2. Documentación complementaria, que consistirá como mínimo en:
   • Certificación literal de nacemento do NNA
   • Fotocopia do DNI do NNA
   • Fotocopia do DNI e tarxeta sanitaria dos acolledores
   • Libro de familia dos acolledores, no seu caso
   • Certificado de empadroamento
   • Resolución de asunción de tutela
   • Resolución acordando o acollemento familiar correspondente
   • Documento de formalización do acollemento
   • Calquera outra documentación esencial relativa ao NNA (resolución de discapacidade, de dependencia, etc.)
   • Comparecencia dos acolledores para asumir a tutela ordinaria (Anexo XIV)
   • Comparecencia dos proxenitores, no seu caso.
   • Informe escolar, informe social, informe de seguimento da entidade de acollemento, ou calquera outro que se considere relevante
   • Proposta de actuación do Equipo Técnico do Menor

Unha vez recibida a documentación, o Servizo de Protección de Menores remitiraa ao Servizo Técnico-Xurídico da Consellería de Política Social e Igualdade para continuar coa súa tramitación.

Así como en calquera suposto de interposición de accións xudiciais, con anterioridade ao comezo do expediente de xurisdición voluntaria pola Asesoría Xurídica da Xunta de Galicia, é necesario que sexa previamente aprobado o expediente polo Consello da Xunta .

Unha vez iniciado o procedemento xudicial, tramitarase conforme os artigos 44 e ss. da Lei 15/2015, do 2 de xullo, da Xurisdición Voluntaria.

Importante: Con independencia de quen inicie o procedemento, unha vez que se notifique á Entidade Pública a resolución xudicial en virtude da cal os novos titores comparecen en sede xudicial e son nomeados, ditarase unha resolución polo departamento territorial en virtude da cal álzase a tutela, césase o acollemento en base a esta decisión xudicial e arquívase o expediente, todo iso con efectos desde a data indicada no auto.

Isto é importante para deixar de abonar á familia acolledora a compensación económica na data que corresponda e evitar a reclamación de reintegro de cantidades indebidamente abonadas.