Garda

Última actualización - 26/08/2026

26/08/2026

Cambios textuais.

11/03/2026

Engadir contido actualizado

19/10/2023

Correción de textos

Cando a Entidade pública asume a garda dun NNA, os proxenitores manteñen intacta a patria potestade e conservan todos os deberes e facultades desta, aínda que os dereitos e deberes relacionados co seu garda e custodia quedan temporalmente encomendados á Entidade pública.

A situación de Garda pódese producir por distintas dúas vías:

Recollida no art. 19 , da Lei Orgánica 1/1996, do 15 de xaneiro (LOPJM).

Prodúcese cando os proxenitores ou persoas que exercen a tutela non poden coidar dunha persoa menor de idade por circunstancias graves e transitorias e solicitan á Entidade Pública competente que asuma o seu garda. Para todo caso, a garda voluntaria terá unha duración máxima de dous anos, salvo que o interese superior da persoa menor de idade aconselle, por excepción, a prórroga da medida pola previsible reintegración familiar nun prazo breve de tempo. Transcorrido o prazo ou a prórroga, a persoa menor de idade deberá regresar cos seus proxenitores ou persoas titoras ou, se non se dan as circunstancias adecuadas para iso, ser declarada en situación legal de Desamparo.

  • Existencia de circunstancias graves e transitorias debidamente acreditadas que impiden aos pais e nais ou persoas titoras exercer os seus deberes de protección.
  • Colaboración por parte dos pais e nais ou persoas titoras co plan de intervención proposto polos SSE.
  • Posibilidade de levar a cabo un traballo de capacitación parental con obxectivos claramente definidos e acordados cos pais e nais ou persoas titoras, e nun prazo de tempo axustado ao establecido á lei e acorde ás necesidades do NNA (p.ex. idade).
  • Prognóstico positivo de capacitación parental ou modificación das circunstancias familiares asociadas á aparición ou mantemento da desprotección
  • Aínda dándose algunhas das circunstancias que poderían conlevar a declaración de Desamparo e a asunción da Tutela do NNA, valórase que a medida de Garda vai xerar máis beneficios para o NNA e para a intervención protectora.

O art. 7i) da Lei Orgánica 5/2000, do 12 de xaneiro, reguladora da responsabilidade penal dos menores, recolle como unha das medidas que poden impoñer os Xulgados de Menores:

  • A prohibición de aproximarse ou comunicarse coa vítima ou con aqueles dos seus familiares ou outras persoas que determine o Xuíz. Esta medida impedirá ao menor achegarse a eles, en calquera lugar onde se atopen, así como ao seu domicilio, ao seu centro docente, aos seus lugares de traballo e a calquera outro que sexa frecuentado por eles. A prohibición de comunicarse coa vítima, ou con aqueles dos seus familiares ou outras persoas que determine o Xuíz ou Tribunal, impedirá ao menor establecer con elas, por calquera medio de comunicación ou medio informático ou telemática, contacto escrito, verbal ou visual. Se esta medida implicase a imposibilidade do menor de continuar vivindo cos seus pais, titores ou gardadores, o Ministerio Fiscal deberá remitir testemuño dos particulares á entidade pública de protección do menor, e esta entidade deberá promover as medidas de protección adecuadas ás circunstancias daquel, conforme ao disposto en a Lei Orgánica 1/1996.
    Cando se produza imposibilidade manter a convivencia no domicilio familiar, os SSE procederán a valorar a situación do ou a adolescente de forma individualizada para promover as medidas máis adecuadas. Valorarase en primeiro lugar cos proxenitores ou persoas titoras ou guardadoras a posibilidade de que a garda do ou a adolescente sexa asumida de feito por algún familiar ou outras fórmulas de atención (persoas achegadas, internados, …) que non precisen a apertura de expediente de protección, todo iso en función do interese superior da persoa menor de idade e buscando a alternativa máis normalizada, integradora e estable.
    Se esa alternativa non fose posible, requirirase aos proxenitores ou persoas titoras ou guardadoras que presenten a solicitude de garda voluntaria, procedéndose tras iso á apertura de expediente de protección e a ditar resolución de garda voluntaria, ou no seu caso de tutela, e asignación do recurso de protección que corresponda.
    A garda voluntaria cesará no momento no que finalice a orde de afastamento, salvo que existan circunstancias que fagan considerar necesario o seu mantemento ou a adopción doutra medida de protección.
    Se non houbese ningún familiar ou persoa achegada que puidese facerse cargo do NNA nin ningunha outra alternativa, e os proxenitores ou persoas titoras ou guardadoras non accedesen a solicitar a garda voluntaria, resolverase a asunción da tutela ante a situación de desamparo resultante para a persoa menor de idade.

Nas solicitudes de garda voluntaria será necesario solicitar o consentimento de ambos os proxenitores, sempre que non fosen privados da patria potestade. Por tanto, se un deles solicita a garda voluntaria, tratarase de localizar ao outro proxenitor para solicitar o seu consentimento de acordo ao procedemento establecido nos art. 42 e 44 da Lei 39/2015, do 1 de outubro. Se é necesario, solicitarseá a colaboración das Forzas e Corpos de Seguridade para a súa localización. Se o anterior non arroxase resultado algún, e atendendo o interese superior do NNA, poderá continuarse co procedemento.

No caso de que a solicitude fose presentada pola nai e esta fose vítima de violencia de xénero, haberá de atenderse a quen ostenta a garda e custodia do NNA:

  • Se fose exclusiva da nai, poderase continuar co procedemento, con independencia de que o pai deba ser notificado. Se este último non estivese de acordo, poderá iniciar as accións legais que considere oportunas.
  • Se non fose exclusiva da nai, deberá solicitarse o consentimento do pai. No suposto, moito máis complexo, de que este último opuxésese, o ETM deberá valorar, asistido polo asesor/a xurídico/a do departamento territorial, o caso concreto, priorizándose o interese superior do NNA.

En ten do deber de prestar atención inmediata a un NNA, a Entidade Pública poderá asumir a súa garda provisional mediante resolución administrativa, e comunicarao ao Ministerio Fiscal, procedendo simultaneamente a practicar as dilixencias precisas para identificar ao NNA, investigar as súas circunstancias e constatar, no seu caso, a situación real de desamparo. Tales dilixencias realizaranse no prazo máis breve posible, recomendándose que non supere 45 días. A ampliación deste prazo deberá ser debidamente argumentada e conlevará un seguimento e revisión máis frecuente do caso. Nese tempo deberá procederse, no seu caso, á declaración da situación de desamparo e consecuente asunción da tutela ou á promoción da medida de protección procedente. Se existisen persoas que, pola súa relación co NNA ou por outras circunstancias, puidesen asumir a tutela en interese deste, promoverase o nomeamento de titor/a conforme as regras comúns. E, de non facerse, debería instalo o Ministerio Fiscal.

  • O NNA require atención inmediata, e a información dispoñible non é suficiente para (1) identificar ao NNA, ou (2) coñecer as súas circunstancias e constatar a existencia dunha situación real de desamparo.
  • Hai garantía de que, coa medida de Garda Provisional, a seguridade e integridade básicas do NNA non corren perigo.
  • Hai colaboración suficiente por parte do pai ou nai ou persoas titoras do NNA.

As instancias que poden proceder ao ingreso dun NNA nun centro de acollida de urxencia mediante unha Garda provisional poden ser: (1) SSE, (2) Fiscalía ou Xulgados, e (3) Teléfono da Infancia.

En calquera dos casos, o ingreso deberá ser comunicado canto antes ao pai, nai ou persoas titoras do NNA, procedéndose da seguinte maneira:

  • Se o ingreso se produce por SSE no seu horario laboral, estes comunicarano de forma inmediata aos proxenitores ou persoas titoras do NNA cunha chamada telefónica, sempre que estean localizables. Esta actuación quedará recollida no Expediente, elevando a correspondente dilixencia (ver modelo de dilixencia). Se se dispón de Resolución, poderáselles enviar por sede electrónica; se non contan con acceso, enviaráselles por correo certificado con xustificante de recepción.
  • Se a derivación ao centro de acollida é realizada por órganos xudiciais, asúmese que informarán os proxenitores ou persoas titoras do NNA. En calquera caso, ao día seguinte laborable, os SSE valorarán o caso e, no momento en que se dispoña da correspondente Resolución, contactaráselles e informará.
  • Cando o ingreso se produza polo Teléfono da Infancia fóra do horario laboral de SSE, ao día seguinte laborable, os SSE valorarán o caso e, no momento en que se dispoña da correspondente Resolución, contactarase cos proxenitores ou persoas titoras do NNA e informaráselles.

De conformidade co artigo 172 bis.2 do Código Civil, “a asunción da garda de NNA pola Entidade pública tamén poderá ter lugar cando así o acorde o Xuíz, nos casos en que legalmente proceda, debendo aquela adoptar a medida de protección que corresponda”.

Nada se di no Código Civil acerca de cales son os casos en que legalmente procede que a autoridade xudicial ordene a constitución dunha garda. Con todo, esta facultade do Xulgado ha de poñerse en relación, dun lado, co orzamento de feito desta medida (a existencia de circunstancias graves, pero transitorias, que impidan aos representantes legais do NNA cumprir coas súas funcións) e, doutro, co disposto no artigo 158 do Código Civil, en particular no seu apartado 6.º, que permite ao Xulgado adoptar, dentro de calquera proceso civil ou penal, así como nun expediente de xurisdición voluntaria, as disposicións que considere oportunas, a fin de apartar ao NNA dun perigo ou de evitarlle prexuízos na súa contorna familiar ou fronte a terceiras persoas.

Por tanto, as autoridades xudiciais poden ditar resolucións que expresamente establezan para os SSE a obrigación de asumir unha medida protectora de garda sobre un NNA.

Cando se reciba a resolución xudicial que ordene asumir a garda dun NNA seguiranse as seguintes indicacións:

1º. Criterio xeral de actuación.
O contido da resolución xudicial que ordene asumir a garda pode determinar a forma de actuar dos SSE, en tanto que debe cumprirse e respectarse o disposto na mesma, sen prexuízo do deber de exercer as competencias propias da Entidade Pública en materia de protección á infancia e adolescencia, as cales exerceranse sempre coa debida coordinación e información ao Ministerio Fiscal e ao Xulgado que adoptou a resolución.

2º. Recepción e execución da resolución xudicial.
A resolución xudicial que ordene a asunción da garda recibirase e executará o máis axiña posible, do mesmo xeito que calquera outras actuacións establecidas na mesma (p.ex., valoración da situación do NNA e a familia).

3º. Resolución administrativa de asunción de garda por orde xudicial.
Emitirase resolución administrativa acordando a garda administrativa por orde xudicial como medida de protección, e establecerase a forma de exercela, así como as persoas ou centro máis adecuados para o devandito exercicio. A resolución será comunicada ao órgano xudicial que acordou a garda e ao Ministerio Fiscal.

4º. Actuación posterior.
A actuación dos SSE atenderá ao establecido na resolución xudicial. Por outra banda, e salvo indicación expresa en sentido contrario, procederase á valoración da situación persoal e familiar do NNA para o deseño e posterior execución do Plan Individualizado de Protección. Así mesmo, levarase a cabo o seguimento que corresponda, elaborándose os pertinentes informes ben de acordo ao establecido na resolución xudicial ou ben de acordo ao establecido con carácter xeral. Se se valora necesaria a declaración de desamparo e asunción da tutela do NNA, emitirase o correspondente informe ao Xulgado sobre a medida adoptada para os efectos que se consideren oportunos, con independencia de que previamente se coordinen as actuacións.

5º. Cesamento da medida.
A garda cesará cando así o acorde a autoridade xudicial que a estableceu ou cando se proceda á declaración de desamparo ou asunción da garda voluntaria do NNA.


i Máis información nos apartados 3.7 e 3.9 da Guía para a protección xurídica á infancia e á adolescencia..