Hai distintos tipos de acollemento familiar:

1. Atendendo á relación do NNA coa familia acolledora, poderá ser:
   • En familia extensa, cando as persoas acolledoras son membros da familia biolóxica do NNA, ou persoas achegadas con vinculación directa previa (amigos/as, veciños/as, etc.).
   • En familia allea, cando non hai vínculo previo entre o NNA e a familia acolledora.
2. Atendendo á duración e obxectivos, poderá ser:
   • De urxencia, dirixido principalmente a nenos ou nenas de idades inferiores a seis anos e de duración non superior a seis meses, en tanto se decide a actuación protectora que corresponda.
   • Temporal, de carácter transitorio, ben porque da situación do NNA prevéxase a súa reintegración na súa propia familia, ou ben en tanto se adopte unha medida de protección de carácter máis estable, como o acollemento familiar permanente ou a adopción. O acollemento familiar temporal terá unha duración máxima de dous anos, salvo que o interese superior do NNA aconselle a súa prórroga -nunca superior a seis meses- pola previsible e inmediata reintegración familiar, ou a adopción doutra medida ou doutro recurso de protección definitiva.
   • Permanente, que se constituirá cando as circunstancias do NNA e a súa familia así o aconsellen, ou ao finalizar o prazo de dous anos en acollemento temporal unha vez constatada a imposibilidade da reintegración familiar no devandito prazo -neste último caso, o acollemento manterase preferentemente na mesma familia-. Require a declaración previa do desamparo e a asunción da tutela do NNA por parte da Entidade Pública. Neste tipo de acollemento, a Entidade Pública poderá solicitar do xulgado que atribúa ás persoas acolledoras aquelas facultades da tutela que faciliten o desempeño das súas responsabilidades, atendendo en todo caso ao interese superior do NNA.
     Inicialmente formalizaranse, preferentemente, acollementos temporais ou de urxencia, co obxecto de non cronificar a medida, tendo en conta que estas modalidades de acollemento implican a previsión de retorno do NNA coa súa familia de orixe a curto prazo ou a adopción doutra medida de protección máis estable.
3. Atendendo á compensación económica requirida en función das características dos NNA, poderá ser:
   • De compensación económica común, cando o NNA non presente ningunha característica física ou psíquica que requira coidados ou atencións especiais.
   • De compensación económica especial, cando o NNA presente algunha característica ou características que requiran coidados ou atencións especiais. Estes coidados ou atencións especiais deberán concretarse en servizos e custos determinados, así como xustificarse documentalmente. En ningún caso considerarase un acollemento de compensación económica especial polas características ou situación (social ou económica) da familia acolledora.
   • Acollementos especializados con dedicación exclusiva, cando o NNA presente algunha característica ou características que requiran coidados ou atencións especiais documentalmente xustificados, que esixen unha dedicación de tal intensidade que impide que, cando menos un dos membros da parella acolledora, desenvolva outra actividade económica. Este tipo de acollementos requiren cualificación, formación ou experiencia por parte da familia acolledora.
4. Atendendo o tipo de convivencia entre o NNA e a familia acolledora, poderá ser:
   • De convivenciaplena, cando as persoas acolledoras ocúpanse as 24 horas do día, 7 días da semana do NNA.
   • De fin de semana e/ou vacacións,, cando se desenvolve durante as fins de semana e/ou períodos vacacionais.
   • De día/noite , cando o acollemento ten lugar durante o día, regresando o NNA ao seu domicilio pola noite, ou viceversa.

O procedemento para que as persoas oferentes para acoller obteñan a adecuación e, posteriormente, constitúase un acollemento familiar está estruturado en fases que deben ser completadas de forma sucesiva:

• Información
• Formación inicial
• Ofrecemento
• Valoración da adecuación
• Proposta e resolucións administrativas
• Asignación de familia ao NNA
• Período de transición
• Formalización

Información

Tal e como se recolle no art. 20 bis da Lei Orgánica 1/1996, do 15 de xaneiro (LOPJM), as persoas que se ofrecen como acolledoras teñen dereito a recibir información acerca da natureza e efectos do acollemento. Esta información será facilitada polo persoal especializado na materia, con anterioridade á presentación da solicitude.

As sesións informativas en relación ao acollemento en familia allea, serán de aproximadamente dúas horas, programaranse procurando que exista diversidade horaria para facilitar que asista o maior número posible de persoas interesadas. O calendario das sesións será publicado anticipadamente pola entidade que xestione o correspondente programa de apoio ao acollemento na súa páxina web, xunto coa documentación e información de interese.

No caso de acollemento en familia extensa, as sesións serán impartidas de forma individual por profesionais do ETM que corresponda.

Formación inicial

A lei recolle o dereito para recibir preparación previa, e o deber de participar nas accións formativas, por parte de todas as persoas acolledoras.

Esta formación será obrigatoria no caso de familia allea, e terá unha duración de polo menos 12 horas distribuídas en varias sesións ao longo dun mes. Deberán asistir un mínimo dun 90% das horas lectivas.

No caso da familia extensa, o ETM valorará a conveniencia de que cada familia reciba formación específica nesta fase.

A formación será impartida por un equipo multidisciplinar con formación específica e experiencia na materia, e os grupos non deberían exceder de 25 membros. Unha vez realizada esta formación, as familias dispoñen de tres anos para presentar a súa oferta. As entidades que traballan en acollemento deberán indicar na acreditación desta formación este período de vixencia.

Ofrecemento para o acollemento

De seguir interesadas en realizar un acollemento, as persoas que se ofrecen para acoller solicitarano por escrito mediante a presentación do ofrecemento de acollemento familiar, de acordo co modelo oficial.

No caso de ofrecementos en familia allea, esta solicitude non poderá presentarse ata que transcorrese 1 mes desde o final da formación, co obxecto de facilitar a reflexión sobre o proxecto de acollemento.

No caso de familia extensa, o ETM que valore a adecuación pode propoñer que se reduza ou elimine ese prazo, atendendo as circunstancias do caso. Deberá presentarse por calquera dos medios establecidos no artigo 16.1 da Lei 39/2015, do 1 de outubro, achegando a documentación complementaria esixida de acordo co artigo 53 do Decreto 42/2000, do 7 de xaneiro.

No suposto concreto de acollemento en familia extensa, as familias oferentes presentarán o seu ofrecemento ante o Departamento Territorial correspondente ao expediente do NNA, agás que xa tivesen un aberto expediente como familia acolledora noutra provincia..

Valoración da adecuación

O departamento territorial correspondente valorará a adecuación das persoas que se ofrecen para o acollemento, entendendo por tal a disposición da aptitude, capacidade e motivación adecuadas para exercer as responsabilidades inherentes á garda, cubrir as necesidades do NNA e procurarlle unha atención e formación integral nunha contorna afectiva, atendendo sempre ás súas necesidades e interese superior, así como para asumir as consecuencias, peculiaridades e responsabilidades que implica a medida de acollemento familiar e que lle permite ofrecer ao NNA a estabilidade, o afecto, a estimulación, o coidado e o respecto aos seus acenos de identidade que lle permitan un desenvolvemento integral.

Nesta valoración terase en conta a situación familiar e aptitude educadora das persoas que se ofrecen para o acollemento, a súa capacidade para atender adecuadamente as necesidades dos NNA, a congruencia entre a súa motivación e a natureza e finalidade do acollemento segundo a súa modalidade, así como a disposición para facilitar o cumprimento dos obxectivos do PIP e, de ser o caso, do programa de reintegración familiar, propiciando a relación do NNA coa súa familia de orixe. Para a obtención de información procurarase contar coa colaboración e a información dispoñible nos Servizos Sociais Municipais.

En termos xerais, requirirase das familias acolledoras:

• Contar cun estado de saúde física e psíquica adecuado.
• Dispoñer de medios de vida estables e suficientes, salvo excepcións en familias extensas con apoio social.
• Ter unha convivencia superior a dous anos se son parella.
• Mostrar unha actitude favorable ao acollemento e á integración do NNA no núcleo familiar.
• Gozar dunha contorna familiar e social estable e adecuado.
• Dispoñer de apoios na contorna.
• Non ter circunstancias persoais, familiares ou sociais que impliquen risco para o NNA.
• Ser flexibles e con capacidade de adaptación a novas situacións.
• Comprender a dificultade inherente á situación do NNA.
• Respectar e aceptar a historia, identidade e cultura do NNA.
• Facilitar a relación do NNA coa súa familia de orixe e cumprir o réxime de visitas.
• Colaborar e comprometerse coa formación e seguimento técnico.
• Ter motivación centrada no interese superior do NNA.
• Carecer de antecedentes penais que representen risco para o NNA.
• Diferenza de idade adecuada co NNA.

A valoración deberá levarse a cabo en un prazo máximo de tres meses desde a entrega da documentación para o ofrecemento.

Proposta e resolución

Os ETM elevarán a proposta técnica fundamentada de adecuación ou non adecuación para o acollemento e, consecuentemente, ditarase resolución administrativa polo Departamento Territorial correspondente, que indicará os recursos pertinentes (art.55 do Decreto 42/2000, do 7 de xaneiro).

As adecuacións revisaranse cada tres anos.

Asignación de familia ao NNA

Para a asignación da familia ao NNA teranse en conta os seguintes criterios xerais:

• Acollemento previo de irmáns.
• Existencia de convivencia ou relación previa significativa e positiva para o NNA.
• Existencia de recursos na contorna.
• Coñecemento da lingua habitual de uso do NNA.
• Adecuación das circunstancias familiares e sociais ás necesidades do NNA.
• Conveniencia de afastar ou manter ao NNA no contorna socio-comunitario no que se desenvolveu.

Estes criterios serán valorados e ponderados conforme os principios de necesidade e proporcionalidade, atendendo sempre o interese superior do NNA. Aplicaranse de forma flexible e tecnicamente motivada na procura do devandito interese superior cando se trate de NNA con necesidades especiais. A aplicación ou dispensa destes criterios deberá quedar recollida no expediente.

Período de transición

No caso de que sexa necesario un período de convivencia previa de transición ou de axuste do NNA coa familia emitirase unha resolución contemplando a medida subxacente (tutela ou garda) e o recurso provisional (permiso de convivencia, só no caso de familia extensa) que dean cobertura legal á situación do NNA. O período de transición tamén contará con compensación económica.

O permiso de convivencia terá unha duración máxima de dous meses prorrogable, por causa xustificada e excepcional, ata un máximo de catro meses. A duración do período de transición debe adaptarse ás necesidades do NNA, en especial aquelas que se deriven da idade.

Formalización do acollemento

Unha vez que se dispoña dos consentimentos do NNA, no seu caso, e da familia acolledora, o ETM presentará a proposta de acollemento para a posterior resolución. As propostas de acollemento permanente deberán estar sustentadas na medida de tutela.

Xunto coa resolución formalizarase un documento vinculante (segundo modelo dispoñible para o efecto) cuxa data se considerará como de inicio do acollemento. O documento de formalización será asinado polas persoas acolledoras, así como polos proxenitores do NNA, se consentisen o acollemento (en caso de non consentir, poderán manifestalo en comparecencia escrita).

Seguimento e formación continua

Cada expediente de acollemento temporal de nenos ou nenas de menos de tres anos deberá revisarse cada tres meses, e se teñen máis de tres anos, cada seis meses, en ambos os casos con informe ao Ministerio Fiscal. Nos acollementos permanentes, a revisión terá lugar durante o primeiro ano cada seis meses, e a partir do segundo ano, cada doce meses (ver apartado prazos para a revisión do PIP; art. 12.6 Lei Orgánica 1/1996, do 15 de xaneiro LOPJM). Neste último caso, tamén se informará ao Ministerio Fiscal cada seis meses, segundo recolle o artigo 174.2 do Código Civil.

Ademais da formación inicial, e logo da valoración da adecuación da familia para o acollemento, levaranse a cabo sesións temáticas. É aconsellable que as familias reciban formación continua durante os acollementos, especialmente naqueles casos nos que o ETM considere necesario que a familia reciba formacións específicas sobre temáticas concretas.

Preparación para a finalización do acollemento e cesamento. O cesamento do acollemento familiar pode ocorrer por diversas razóns, sempre motivadas e tramitado mediante resolución administrativa. As principais causas inclúen:

• Reintegración familiar.
• Salvagardar o interese superior do menor (NNA).
• Adopción doutra medida de protección máis estable.
• Adopción doutra medida de protección máis estable.
• Proposta do Ministerio Fiscal.
• Solicitude da familia acolledora, o NNA (maior de 12 anos) ou os proxenitores, se se verifican cambios favorables nas circunstancias que motivaron a medida de protección.
• Falta de capacidade ou motivación das persoas acolledoras.
• Falecemento ou incapacidade das persoas acolledoras.
• Conversión de acollemento temporal en permanente.
• Ruptura da convivencia por separación ou divorcio.
• Non aceptación de novas condicións do acollemento.

O cesamento inmediato tamén procede por adopción, maioría de idade, emancipación, morte ou declaración de falecemento do NNA. 

Sempre se requirirá resolución do departamento territorial correspondente, que incluirá a data de efectos. Antes de emitir a resolución administrativa para o cesamento do acollemento, deberase escoitar tanto ao NNA como á familia acolledora, deixando constancia no expediente.

Salvo cando se produza de forma brusca e por motivos imprevistos, o proceso de cesamento deberá ser planificado, documentado nun plan de transición e preparado con suficiente antelación, asegurando que todas as partes implicadas (NNA, familia acolledora e, no seu caso, familia de orixe) comprendan e participen na finalización de maneira progresiva e supervisada.

Neste proceso de finalización, haberá actuacións dirixidas ao NNA e outras dirixidas á familia acolledora e, no seu caso, a familia de orixe.

Máis información:

• Apartado 3.10 da Guía Xurídica para a protección á infancia e á adolescencia