Actuacións en situacións particulares

Última actualización - 19/10/2023

19/10/2023

Correción de textos

Actuarase de acordo ao establecido no art.17.9 da Lei Orgánica 1/1996, do 15 de xaneiro, de Protección Xurídica do Menor, que sinala que:

A administración pública competente para intervir na situación de risco (isto é, SSC) adoptará, en colaboración cos servizos de saúde correspondentes, as medidas adecuadas de prevención, intervención e seguimento, das situacións de posible risco de prenatal, para os efectos de evitar con posterioridade unha eventual declaración de situación de risco ou desamparo do recentemente nado.

A tales efectos, entenderase por situación de risco de prenatal a falta de coidado físico da muller xestante ou o consumo abusivo de substancias con potencial adicto, así como calquera outra acción propia da muller ou de terceiros tolerada por esta, que prexudique o normal desenvolvemento ou poida provocar enfermidades ou anomalías físicas, mentais ou sensoriais ao recentemente nado.

Os servizos de saúde e o persoal sanitario deberán notificar esta situación á administración pública competente, así como ao Ministerio Fiscal. Tras o nacemento manterase a intervención co menor e a súa unidade familiar para que, se fose necesario, declárese a situación de risco ou desamparo do menor para a súa adecuada protección.

En casos de nais xestantes onde exista unha situación de alto risco para a saúde e seguridade básicas do bebé tras o nacemento -por atoparse presentes as circunstancias recollidas no Instrumento Valora-Galicia como “Outras situacións específicas que constitúen risco grave ou desamparo”1, os SSC realizarán o seguimento ata o nacemento do bebé e, dentro das súas competencias, levarán a cabo as actuacións necesarias para corrixir a situación. Informarán e coordinaranse cos SSE para que estes asuman a intervención unha vez prodúzase o nacemento, se é que as circunstancias se manteñen. É importante que os SSC poñan o caso en coñecemento dos SSE antes do nacemento do bebé, ao obxecto de planificar e coordinar adecuadamente a intervención que se desenvolverá a partir dese momento

1

Inclúe situacións de "Risco de maltrato prenatal", "Historia de grave desprotección por parte do pai, nai ou titores ou titores" e "Graves dificultades persoais". no pai, nai ou titores ou titores”

Se se trata dunha nai embarazada

  • Se a nai embarazada presenta circunstancias de alto risco constitutivas de risco grave ou desamparo, de acordo aos criterios do Valora-Galicia, os SSC realizarán o seguimento ata o nacemento do bebé. Valorarán o caso, informarán á nai embarazada das alternativas existentes e do que supón a adopción, e dentro das súas competencias, levarán a cabo as actuacións necesarias para proporcionarlle apoio e corrixir a situación de alto risco.
    Os SSC informarán aos SSE co consentimento da nai embarazada, para que estes asuman a intervención unha vez prodúzase o nacemento, se as circunstancias do caso mantéñense. A actuación dos SSE variará en función de se no momento do nacemento a nai continúa manifestando a súa intención de entregar ao bebé en adopción ou non.
  • Se a nai embarazada non presenta as circunstancias de alto risco anteriormente sinaladas, os SSC realizarán o seguimento ata o nacemento do bebé. Valorarán o caso, informarán á nai embarazada das alternativas existentes e do que supón a adopción. Antes da data probable de parto, se a vontade da nai embarazada mantense, e co seu consentimento, os SSC informarán e coordinaranse cos SSE para que estes asuman a intervención no caso unha vez que se produza o nacemento.

En ambos os casos é importante que os SSC poñan o caso en coñecemento dos SSE antes do nacemento, ao obxecto de planificar e coordinar a intervención que se desenvolverá a partir dese momento (Procedemento de actuación no ámbito sanitario con mulleres que decidan dar ao seu fillo ou filla en adopción).

Se se trata dun bebé recentemente nado

En casos de bebés recentemente nados cuxa nai manifeste a súa intención de entregar ao seu bebé en adopción, procederase da seguinte forma:

  • Facilitarase á nai toda a información pertinente e solicitarase a súa intención de renuncia inicial, para poder poñer en marcha as actuacións necesarias para asumir a tutela do bebé. Farase coa debida sensibilidade e da forma menos invasiva posible. Será o persoal representante dos SSE, desprazado ao centro hospitalario quen solicite o consentimento inicial de renuncia. Neste momento procurarase tamén solicitar:
    • Información sobre os motivos da renuncia que poidan ser especialmente relevantes para o NNA máis adiante.
    • Información e opinión da nai, para unha posible procura do pai en caso de matrimonio, ou que estea identificado pola nai.
    • Datos persoais da nai, para facelos constar na inscrición rexistral: nome, apelidos, DNI ou pasaporte, lugar e data de nacemento, estado civil e nacionalidade. Comunicaráselle que a información sobre o seu domicilio estará suxeita a publicidade restrinxida, e que non figurará a efectos estatísticos, de modo que o bebé non aparecerá empadroado nesa dirección.
    • Información sobre formas ou medios de localización e comunicación coa nai en canto a notificacións ou a súa negativa para recibilas. Información sobre formas ou medios de localización relacionadas co proceso de procura de orixes. Información sobre antecedentes médicos familiares e persoais que poidan ser de interese para o NNA.
    • É recomendable poder contar cun número de teléfono móbil que sexa do seu uso persoal, e unha segunda posibilidade pactada con ela (dirección postal, electrónica). Informaráselle tamén de cales son os medios de notificación previstos pola lei, aos que haberá que recorrer en caso de non poder localizala da forma pactada.
  • Inscrición do nacemento no Rexistro Civil. A inscrición rexistral do bebé corresponde aos SSE. Segundo establece o artigo artigo 45.3 da Lei 20/2011, do 21 de xullo, do Rexistro Civil, ao producirse a renuncia ao seu bebé por parte da nai no momento do parto, esta non está obrigada a promover a inscrición do nacemento, obrigación que recaerá na Entidade Pública. Na inscrición do nacemento farase constar a identidade do neno ou nena, nome e apelidos, e a identidade da nai (nome, apelidos, DNI/pasaporte, lugar e data de nacemento, estado civil, domicilio e nacionalidade). En canto á elección do nome do neno, respectaranse os desexos da nai no caso de que manifestase algunha preferencia. Pola contra inscribirase cun nome de uso común.
  • Ao facer a inscrición, farase constar coma domicilio ou da Xefatura Territorial conrrespondente e terase especial coidado e evitar que se realice ou empadroamento por defecto non endereito dá nai.
  • Unha vez recollido o consentimento inicial de entregar ao bebé en adopción por parte da nai, os SSE faranse cargo do bebé, asumirán a súa tutela e o seu coidado a través dun acollemento familiar de urxencia.
  • Os SSE procederán á tramitación da declaración de desamparo e asunción da tutela do bebé que será notificada á nai, se así era o seu desexo, a través dos medios de comunicación acordados con ela, e o neno ou nena permanecerá coa familia acolledora de urxencia mentres:
    • Téntase localizar ao pai en caso de matrimonio ou de que estea identificado pola nai. Non se excederá do prazo de tres meses, establecido legalmente para a revisión das medidas de protección non permanentes para menores de tres anos.
    • Recóllese por escrito que non hai pai ou que non quere proporcionar información respecto diso.
    • Infórmaselle sobre as implicacións que pode ter a aparición dun posible pai en momentos posteriores
    • Inícianse os trámites para seleccionar á primeira familia de Lista única (menores de 45 anos).
  • A resolución pola que se asume a tutela contemplará a suspensión das visitas coa nai biolóxica.
  • Asentimento da nai e pai (se procede) ás 6 semanas. Transcorridas 6 semanas desde o parto, os SSE convocarán á nai (e ao pai, se tamén procede) para que presten o seu asentimento para a adopción..
  • Unha vez prestado o asentimento por parte da nai e/o pai, segundo a situación, constituirase unha garda con fins de adopción coa familia adoptante seleccionada asignada e iniciarase o período de axuste. Este axuste será programado en función da idade e características do/a bebé, do tempo que permanecese convivindo coa familia acolledora, e dos vínculos que establecese con ela. A constitución desta medida será notificada, a través dos medios acordados, á nai biolóxica (art. 176 bis 1 Cc.).
  • Constituída a garda con fins de adopción, a entidade pública formulará, no prazo máximo de tres meses (prazos establecidos no art. 176 bis 3 CC.), proposta de adopción á autoridade xudicial competente.

Cando a nai sexa menor de idade

Cando a nai, menor de idade, expor a súa intención de entregar ao bebé en adopción, informaráselle que ademais dela, debe prestar o asentimento, polo menos un dos seus proxenitores ou titores. Unha vez localizados (máximo 3 meses) e informados, continuarase coa tramitación prevista. Prescindirase desta información cando a menor alegue fundadamente que isto lle provocará un conflito grave, manifestado no perigo certo de violencia intrafamiliar, ameazas, coaccións, malos tratos, ou se produza unha situación de desarraigamento ou desamparo.

Se os proxenitores ou titores da persoa menor manifestasen o seu desexo de facerse cargo do coidado do bebé e a nai estivese de acordo, os profesionais de SSE valorarán o caso para decidir o tipo de medida máis conveniente segundo a situación familiar. Se non existise acordo entre os proxenitores e a nai, será competencia do xulgado dirimir no conflito. Mentres non haxa ningunha decisión xudicial respecto diso, o bebé permanecerá baixo a tutela da administración pública e en acollemento.

Se a menor estivese tutelada no momento de dar a luz, será a Entidade de Protección quen determine, directamente e oída a menor, as medidas para tomar respecto do recentemente nado. En caso de non existir acordo entre a menor e a Entidade de Protección, será competencia do xulgado.

Polo menos un dos representantes legais, pai ou nai, persoas con patria potestade ou titoras das mulleres comprendidas nesas idades deberá ser informado da decisión da muller.

Información a proporcionar a unha nai embarazada ou que acaba de dar a luz cando exprese o seu desexo de entregar ao bebé en adopción

A información á nai deberase prestar tanto desde SSC, como no centro hospitalario e en SSE sempre que se solicite, e ofrecerase de oficio desde o primeiro momento nos supostos nos que se identificou que se trata dun caso de especial vulnerabilidade.

A información proporcionarase tanto verbalmente como por escrito e incluirá, como mínimo:

  • Alternativas posibles que poidan axudar a manter o coidado do bebé, a relación con el/ela, ou a súa recuperación nun prazo de tempo razoable. Informarase sobre posibles axudas, explorar a posibilidade de recorrer á familia extensa, propoñer a cesión temporal da garda cando as dificultades para facerse cargo do bebé resulten reversibles.
  • Explicación do procedemento de protección e adopción do bebé, incluídos os asentimentos necesarios, o momento en que é preciso prestalos e as consecuencias dos mesmos. Explicaranse especialmente as consecuencias xurídicas da adopción, principalmente no que ten que ver coa ruptura de vínculos e a irreversibilidade da medida, e informarase sobre a existencia da adopción aberta e as súas implicacións, cando o interese do menor así o aconselle.
  • Información sobre a posibilidade de:
    • Coñecer, ou non, o sexo do bebé.
    • Decidir verlle, ou non, despois do parto.
    • Decidir pasar tempo con el/oa durante a hospitalización de ambos, e poder solicitar un réxime de visitas ata que se produza o asentimento para a adopción ou se inicie a garda con fins adoptivos.
    • Elixir o seu nome.
    • Deixar mensaxes ou cartas para que lle sexan entregados máis adiante. Estas mensaxes incorporaranse ao expediente do neno/a para que sexan conservados #de acordo con o establecido no artigo 180.5 do Código Civil.
  • Posibles apoios para a nai durante o tempo posterior á renuncia. Será informada sobre os recursos de SSC e en particular do Centro de Información á Muller (CIM) aos que pode dirixirse. Os SSE coordinaranse cos SSC que correspondan para que estes ofrezan a intervención necesaria segundo as circunstancias de cada caso.
  • Información sobre métodos anticonceptivos e saúde sexual e reprodutiva.

Se algún dos proxenitores non está identificado, os SSE levarán a cabo actuacións urxentes para identificalo e valorar se pode exercer un rol protector. En caso negativo ou dúbidas fundadas, asumirase a Garda provisional. Poderá asumirse a Tutela con carácter urxente no caso de que o equipo técnico o propoña ao ter información previa sobre a familia.

A Garda de Feito no Código Civil

Da mesma forma que se contempla no artigo 172bis do Código Civil a posibilidade de que os titulares da patria potestade, alegando circunstancias que lles impiden temporalmente coidar dos seus fillos e fillas, deleguen a garda destes á entidade pública, tamén a lei, recoñecendo a garda de feito no seu articulado, permite implicitamente que poidan facer o propio cun familiar ou achegado, xustificándose a delegación polo mesmo tipo de motivos.

A referencia á Garda de feito de persoas menores de idade atópase nos artigos 237 e 238 do Código Civil. Esta figura xurídica utilízase fundamentalmente para recoñecer de maneira expresa a evidencia de que hai NNA que viven baixo a responsabilidade de persoas distintas aos seus proxenitores, asumindo estas persoas todas ou algunhas das funcións tutelares, pero non como consecuencia dunha decisión xudicial ou administrativa, senón dun acordo de natureza exclusivamente privada (formalizado ou non mediante un documento notarial) entre familiares ou achegados.

Código Civil – Normativa sobre Garda de feito de persoas menores de idade
Artigo 237.
  • Cando a autoridade xudicial teña coñecemento da existencia dun garda de feito poderá requirirlle para que informe da situación da persoa e os bens do menor e da súa actuación en relación cos mesmos, podendo establecer as medidas de control e vixilancia que considere oportunas.

    Preventivamente, mentres se manteña a situación de garda de feito e ata que se constitúa a medida de protección adecuada, se procedese, poderanse outorgar xudicialmente facultades tutelares aos gardas. Igualmente poderase constituír un acollemento temporal, sendo acolledores as gardadoras

  • Procederá a declaración de situación de desamparo dos menores cando, ademais desta circunstancia, déanse os orzamentos obxectivos de falta de asistencia contemplados no artigo 172.

    Nos demais casos, o garda de feito poderá promover a privación ou suspensión da patria potestade, remoción da tutela ou o nomeamento de titor.

Artigo 238.

Serán aplicables á garda de feito do menor, con carácter supletorio, as normas da garda de feito das persoas con discapacidade.

Código Civil – Normativa sobre Garda de feito de persoas con discapacidade
Artigo 263.

Quen viñere exercendo adecuadamente a garda de feito dunha persoa con discapacidade continuará no desempeño da súa función mesmo se existen medidas de apoio de natureza voluntaria ou xudicial, sempre que estas non se estean aplicando eficazmente

Artigo 264.

Cando, excepcionalmente, requírase a actuación representativa do garda de feito, leste haberá de obter a autorización para realizala a través do correspondente expediente de xurisdición voluntaria, no que se oirá á persoa con discapacidade. A autorización xudicial para actuar como representante poderase conceder, previa comprobación da súa necesidade, nos termos e cos requisitos adecuados ás circunstancias do caso. A autorización poderá comprender un ou varios actos necesarios para o desenvolvemento da función de apoio e deberá ser exercitada de conformidade coa vontade, desexos e preferencias da persoa con discapacidade.

En todo caso, quen exerza a garda de feito deberá solicitar autorización xudicial conforme ao indicado no parágrafo anterior para prestar consentimento nos actos enumerados no artigo.

Non será necesaria autorización xudicial cando o garda solicite unha prestación económica a favor da persoa con discapacidade, sempre que esta non supoña un cambio significativo na forma de vida da persoa, ou realice actos xurídicos sobre bens desta que teñan escasa relevancia económica e carezan de especial significado persoal ou familiar.

A autoridade xudicial poderá acordar o nomeamento dun defensor xudicial para aqueles asuntos que pola súa natureza esíxano.

Artigo 265.

A través dun expediente de xurisdición voluntaria, a autoridade xudicial poderá requirir ao garda en calquera momento, de oficio, a solicitude do Ministerio Fiscal ou a instancia de calquera interesado, para que informe da súa actuación, e establecer as salva gardadores que estime necesarias. Así mesmo, poderá esixir que o garda renda contas da súa actuación en calquera momento.

A garda de feito extínguese:

  • Cando a persoa a quen se preste apoio solicite que este se organice doutro xeito.
  • Cando desaparezan as causas que a motivaron.
  • Cando o garda desista da súa actuación, nese caso deberá poñelo previamente en coñecemento da entidade pública que no respectivo territorio teña encomendada as funcións de promoción da autonomía e asistencia ás persoas con discapacidade.
  • Cando, a solicitude do Ministerio Fiscal ou de quen se interese por exercer o apoio da persoa baixo garda, a autoridade xudicial considéreo conveniente.
Artigo 266.

O garda ten dereito ao reembolso dos gastos xustificados e á indemnización polos danos derivados da garda, a cargo dos bens da persoa á que presta apoio.

Actuación dos SSE en situacións de Garda de feito

Para os Servizos Sociais -tanto SSC como SSE-, o importante ao coñecer a existencia dun NNA que vive nunha garda de feito será valorar se se está producindo unha situación de desprotección que lle cause algún prexuízo. Para valoralo non só haberá que ter en conta os actos das persoas de garda de feito, senón tamén os dos proxenitores (se existen ou se se fan presentes) e a relación entre proxenitores-gardas, ademais do efecto que todo iso ten sobre o benestar do NNA.

Poden establecerse algunhas pautas xerais de actuación ante distintos tipos de casos, aínda que sempre será precisa unha avaliación individualizada de cada caso:

  • Os proxenitores faleceron, foron declarados desaparecidos ou foron privados xudicialmente da patria potestade, non existindo ningún indicio de desprotección por parte das persoas gardadoras.

    Orientarase aos gardadores de feito a instancias xudiciais para regularizar a situación a través dunha tutela ordinaria. Cando se considere oportuno, a solicitude poderá ser realizada polos SSE.
  • Os gardadores de feito acoden a Servizos Sociais por un problema concreto relacionado coa súa incapacidade para representar legalmente ao NNA (p.ex., necesidade de asinar autorización para unha intervención médica ou inscrición en centro escolar), non existindo ningún indicio de desprotección cara ao NNA nin na familia guardadora nin nos proxenitores, nin ningún outro problema ou conflito cos proxenitores.

    Orientarase aos gardadores ao Xulgado de Familia para solicitar a correspondente autorización xudicial a través dun expediente de xurisdición voluntaria (art. 264 CC.).
  • Os proxenitores abandonaron desde o comezo a súa obrigación de velar polo NNA ou delegaron de forma indefinida, irresponsable ou permanente as súas obrigacións Cando esta situación provoque problemas importantes ben aos gardadores de feito para exercer a garda ou ben xere un dano significativo ao NNA debido á situación de incertidume na que lle coloca, e a condición de que se valore que os gardadores proporcionan unha atención adecuada ao NNA, orientaráselles ao Xulgado de Familia para solicitar un proceso de privación de patria potestade e posterior constitución da tutela ordinaria, ou a constitución dunha garda xudicial definitiva ou transitoria, caso de que non se dean con claridade as condicións para a privación da patria potestade.

    Se se detecta unha situación de vulnerabilidade, risco leve ou desprotección moderada cara a un NNA sen especial vulnerabilidade derivada do inadecuado exercicio da garda por parte dos gardadores de feito, corresponderá a intervención aos SSC. Intervirán como en calquera outro caso de NNA en risco, interpoñendo os mecanismos correctores oportunos. Non se procederá á formalización do acollemento por parte dos SSE. Poderase orientar aos gardadores de feito ao xulgado caso de que desexen formalizar a situación do NNA, aínda cando o resultado xudicial puidese ser incerto, pola presenza da situación de risco asociada e pola necesidade de informar dela ao xulgado.

    Se se detecta unha situación de desprotección de gravidade moderada cara a un NNA con especial vulnerabilidade, ou de desprotección de gravidade elevada ou moi elevada derivada do modo de exercer a garda por parte dos gardadores de feito ou da súa imposibilidade para atender ao NNA, os SSE deberán valorar cal é a alternativa que mellor responde o interese do NNA: (a) o seu mantemento cos gardadores de feito, a condición de que estean dispostos a colaborar co plan de intervención dos SSE, ou (b) en caso contrario, a declaración de desamparo do NNA, a asunción da súa tutela automática, e a procura para el ou ela unha alternativa convivencial estable distinta aos gardadores de feito.
  • Os proxenitores están presentes na vida do NNA e non incumpriron os seus deberes de protección, e detéctase nas persoas gardadoras (1) vulnerabilidade ou risco leve, ou (2) desprotección moderada cara a un NNA que non se atopa en situación de especial vulnerabilidade.

    Se se valora que o interese superior do NNA é permanecer cos gardadores de feito, derivarase o caso aos SSC para que leven a cabo a intervención de apoio que resulte precisa para contrarrestar a situación de vulnerabilidade, risco leve ou desprotección moderada. Sempre que sexa posible, o proxecto de intervención social e educativo familiar deberá implicar, particularmente nos casos de desprotección moderada, non só aos gardadores senón tamén aos proxenitores. Non se procederá á formalización do acollemento por parte dos SSE.
  • Os proxenitores están presentes na vida do NNA e non incumpriron os seus deberes de protección, e detéctase por parte das persoas gardadoras (1) desprotección moderada cara a un NNA en situación de especial vulnerabilidade, ou (2) desprotección de gravidade elevada ou moi elevada.

    A intervención co caso será asumida polos SSE. Neste caso deberá valorarse cal é a alternativa que mellor responde o interese do NNA: (a) o seu mantemento cos gardadores de feito, a condición de que estean dispostos a colaborar co plan de intervención dos SSE e haxa acordo por parte dos proxenitores, ou (b) a recuperación do exercicio da garda polos proxenitores, a condición de que estean dispostos a colaborar co plan de intervención dos SSE.

    Se ningunha das alternativas fose viable ou adecuada, poderase propoñer unha garda voluntaria, que será exercida nunha familia diferente á guardadora de feito ou nun centro. A garda voluntaria só poderá asumirse cando exista compromiso dos proxenitores de colaborar cun plan de intervención dirixido a recuperar a garda no prazo de tempo máis breve posible, inferior a dous anos.

    Cando se valore que a situación vai evolucionar negativamente porque nin os gardadores nin os proxenitores mostran colaboración suficiente coa proposta de intervención dos SSE e que o NNA está a sufrir ou en risco de sufrir un dano grave no seu benestar ou desenvolvemento como consecuencia da situación, procederase á declaración de desamparo, a asunción da súa tutela automática e o seu acollemento noutra familia ou nun centro. As causas ás que haberá que aludir na declaración de desamparo deberán referirse tanto aos gardadores de feito como aos proxenitores, debido a que se considerará que estes últimos non contrarrestaron ou non poden contrarrestar a desprotección ocasionada polos gardadores pola circunstancia que sexa.
  • O NNA atópase en desprotección de gravidade elevada ou moi elevada por mor do comportamento dos seus proxenitores, que interfiren seriamente no coidado proporcionado polas persoas gardadoras

    Esta situación pode producirse cando a garda de feito non é estable ou permanente, senón intermitente, e é cando o NNA vive baixo a responsabilidade dos proxenitores cando sofre desprotección de gravidade elevada ou moi elevada. Os SSE poderán poñer en marcha medidas de apoio técnico aos proxenitores ou, se existise desamparo, asumirán a tutela automática do NNA e formalizarán o acollemento cos gardadores de feito a condición de que estes fosen considerados adecuados. Isto podería levar a cabo aínda cando os gardadores de feito presenten vulnerabilidade ou risco leve, e mesmo se presentasen indicadores de desprotección moderada se se valora que a permanencia do NNA cos gardadores responde o seu interese superior e sempre que existan garantías de colaboración co plan de intervención proposto polos SSE.

    Cando a evolución da situación así o aconselle (transcorrido un prazo de tempo suficiente non hai previsión de que os proxenitores poidan volver asumir a tutela do NNA, os acolledores proporcionan unha atención adecuada ás súas necesidades, e valórase conveniente dotar de estabilidade á situación do NNA), os SSE poderán solicitar no Xulgado de Familia a privación da patria potestade e a asignación da tutela ordinaria do NNA aos acolledores.
  • Hai risco inminente de que a garda de feito véxase interrompida de forma abrupta e o NNA quede en desamparo cos seus proxenitores.

    Se os proxenitores pretenden finalizar abruptamente a garda de feito facendo valer os seus dereitos sobre os dos gardadores de feito, quedando o NNA como consecuencia en desamparo con eles pola circunstancia que sexa, os SSE poderán proceder a declarar o desamparo, asumir a tutela e formalizar ou non o acollemento familiar cos gardadores de feito, en función de que se lles considere adecuados como gardadores . Para que o caso estea baixo este suposto, hanse de ter datos fidedignos de que os proxenitores que pretenden renovar o exercicio da patria potestade áchanse afectados por graves problemas que lles impiden exercela con garantías mínimas para o benestar do NNA. Se non hai datos fidedignos que cuestionen gravemente aos proxenitores, só por un mero conflito de intereses ou por unha mera dúbida de que o NNA pase a estar peor atendido polos proxenitores que polos gardadores de feito, non procederá actuación algunha dos Servizos Sociais, sendo en todo caso o conflito obxecto dun posible litixio xudicial.

Cando formalizar un acollemento familiar administrativo

A formalización dun acollemento familiar cuns gardadores de feito só levará a cabo cando se constatou (1) desprotección de gravidade moderada, elevada ou moi elevada por parte dos proxenitores, e (2) interfirencia ou alto risco de interfirencia no coidado proporcionado polos gardadores ao NNA.

Como criterio xeral:

  • Non se formalizará o acollemento familiar se o NNA sofre desprotección de gravidade elevada ou moi elevada derivada do comportamento dos seus gardadores.
  • Tampouco se formalizará se o NNA sofre desprotección de gravidade moderada derivada do comportamento dos seus gardas, aínda que podería considerarse facelo se:
    • Non existe unha alternativa factible e mellor para os intereses do NNA, e
    • Os responsables da garda do menor aceptan colaborar no plan de intervención proposto polos SSE para corrixir a situación, incluíndo a súa participación en servizos de apoio.
  • Se non hai certezas, pero existen sospeitas fundadas de desprotección de gravidade moderada, elevada ou moi elevada coas persoas de garda, non se procederá a formalizar o acollemento familiar. Valorarase a viabilidade e pertinencia de levar a cabo unha Valoración na intervención (sen formalización do acollemento) co obxectivo de verificar ou refutar as sospeitas.

Transformación da Garda de feito en acollemento familiar administrativo temporal, sen declarar o Desamparo

Hai casos nos que os proxenitores, despois de delegar a garda en terceiras persoas de maneira responsable, definida e concreta, pasado un tempo e en moitas ocasións presionados polos propios responsables da gardadores de feito, solicitan aos SSE que asuman a garda voluntaria do NNA e formalicen o acollemento familiar.

Para que a transformación da garda de feito en garda voluntaria e acollemento familiar sexa posible, téñense que dar as seguintes circunstancias:

  • existen motivos para considerar que sen o control institucional que supón a formalización do acollemento familiar, a garda de feito pódese desestabilizar ou perpetuar,
  • os proxenitores asumen formalmente na propia solicitude as súas graves dificultades para a asunción da garda do NNA e comprométense coa súa resolución nun prazo de tempo determinado, aínda que poidan existir dúbidas razoables respecto a a súa recuperabilidade, e
  • As persoas de garda de feito foron valorados como adecuados para o acollemento.

A solicitude será denegada cando a garda de feito curse sen inestabilidades nin ameazas, está adecuadamente constituída, os proxenitores velen polos seus fillos/as, o problema sexa concreto, e a súa resolución estea temporizada e abordada responsablemente. Non hai, por tanto, nin problemas no exercicio da garda nin problemas relativos á representación legal do NNA.

En ningún caso formalizarase un acollemento familiar cando os problemas sexan exclusivamente económicos. Nestas circunstancias, favorecerase a procura de apoios polos SSC ou polo órgano autonómico con competencia en materia de inclusión. Se non houbese posibilidade de solucionar a problemática por esta vía e iso supuxese un risco de desprotección para o NNA, os SSE formalizarán unha medida de Apoio á Familia. A través deste instrumento atenderanse as solicitudes de gastos extraordinarios que se consideren imprescindibles.

Os SSE adoptarán en todos os casos a súa Tutela con carácter urxente. A medida poderá alzarse se posteriormente determínase a maioría de idade ou varían as súas circunstancias5.

5

LO 1/1996, Art. 12.4. Cando non poida ser establecida a maioría de idade dunha persoa, será considerada menor de idade para os efectos do previsto nesta lei, en tanto se determina a súa idade. Para ese efecto, o Fiscal deberá realizar un xuízo de proporcionalidade que pondere adecuadamente as razóns polas que se considera que o pasaporte ou documento equivalente de identidade presentado, no seu caso, non é fiable. A realización de probas médicas para a determinación da idade dos menores someterase ao principio de celeridade, esixirá o previo consentimento informado do afectado e levará a cabo con respecto á súa dignidade e sen que supoña un risco para a súa saúde, non podendo aplicarse indiscriminadamente. Non poderán realizarse, en ningún caso, espidos integrais, exploracións xenitais ou outras probas médicas especialmente invasivas.
Art. 19 bis.5. No caso dos menores estranxeiros sen referentes familiares, procurarase a procura da súa familia e o restablecemento da convivencia familiar, iniciando o procedemento correspondente, sempre que se estime que dita medida responde o seu interese superior e non coloque ao menor ou á súa familia nunha situación que poña en risco a súa seguridade.

De acordo ao Decreto 229/2011, do 7 de decembro, polo que se regula a atención á diversidade de alumnado dos centros docentes da Comunidade Autónoma de Galicia nos que se imparten os ensinos establecidos na Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, de educación (DOG nº 242 do 21.12.2011), considerarase absentismo as faltas de asistencia non debidamente xustificadas que superen o 10% do horario lectivo mensual.

Salvo que existan outros indicadores de desprotección de gravidade elevada ou moi elevada, a intervención nestes casos corresponderá aos SSC, que actuarán de acordo ao establecido no Protocolo educativo para a prevención e ou control do absentismo escolar en Galicia,, atendendo á función encomendada a estes últimos no art. 25 da Lei 7/1985, de 2 de abril, Reguladora das Bases do Réxime Local, de “participar na vixilancia do cumprimento da escolaridade obrigatoria”.

No caso de recibirse unha notificación deste tipo en SSE sen seguir o dito protocolo, devolverase a comunicación ao centro educativo que o remitise coa indicación de que se ateña ao procedemento establecido pola Consellería competente en materia de educación.