Avaliación inicial

Última actualización - 19/10/2023

19/10/2023

Correción de textos

04/04/2023

Engadido o documento 'Solicitude de informe policial'

Engadido o documento 'Solicitude de informe sanitario'

  • Identificar os factores individuais, familiares e sociais que poden estar relacionados coa orixe e mantemento da situación de desprotección.
  • Identificar os aspectos positivos do funcionamento do NNA, a familia e a súa contorna.
  • Valorar, se non se fixo previamente, cales foron as consecuencias da situación de desprotección nas diferentes áreas de desenvolvemento do NNA.
  • Determinar cales son as necesidades de apoio e tratamento do NNA e a súa familia.
  • Valorar a disposición da familia para aceptar e colaborar na intervención.
  • Establecer o prognóstico de capacitación parental.

A Avaliación ha de iniciarse nun prazo máximo de 15 días tras a recepción do caso e finalizar canto antes, non superando os tres meses salvo causa xustificada. En casos de “Valoración na intervención”, a Avaliación poderá prolongarse durante seis meses.

Para poder responder aos seus obxectivos, a Avaliación ha de basearse nunha recollida de información completa, actualizada e contrastada:

  1. Que sexa completa significa que se ha de dispoñer de información sobre o funcionamento pasado e actual da familia en relación a:
    • Historia persoal do pai e nai ou persoas titoras ou gardadoras.
    • Características de personalidade e funcionamento individual dos membros da familia.
    • Relacións familiares. Funcionamento dos subsistemas familiares.
    • Forma en que os pais, nais ou persoas titoras ou gardadoras exerceron as súas responsabilidades parentais no pasado e na actualidade. Momento de aparición dos problemas, circunstancias que rodearon ese momento.
    • Relación coa familia extensa.
    • Relación coa contorna, nivel de apoio social.
    • Fontes de tensión que afectan á familia.
    • Crenzas e valores culturais que poden estar relacionados coa situación de desprotección.
  2. Que estea actualizada significa que se incorporou información relativa á situación da familia no momento preciso da Avaliación.
  3. Que estea contrastada significa que hai fontes de incuestionable solvencia ou diferentes fontes independentes que corroboran a veracidade da información recollida.

Do mesmo xeito que en todo o proceso de intervención do SSE e tal como recolle a lexislación vixente, na Avaliación inicial atenderanse os dereitos de información, escoita e participación nos procedementos administrativos e xudiciais que lles afecten tanto dos pais, nais ou persoas titoras ou gardadoras como dos NNA.

En todos os casos, e particularmente cando se propoña unha medida de separación, é importante que a Avaliación inicial recolla non só información detallada da situación de desprotección, dos pais, nais ou persoas titoras ou gardadoras, ou da historia ou contorna familiar, senón tamén da situación do NNA. Nos casos de separación isto será moi importante para, entre outras cousas, orientar sobre o recurso de protección a aplicar, as características concretas que ha de posuír a familia ou centro de acollida, ou para axudar á familia de acollida e ao persoal do centro residencial a prever e responder de forma adecuada ás súas necesidades.

A avaliación completa da situación do NNA debería incluír a seguinte información:

AVALIACIÓN INICIAL – SITUACIÓN DO NENO, NENA OU ADOLESCENTE
Situación xurídica
Aspectos físicos y estado de saúde
Aspectos médicos:
Datos sanitarios (número da Seguridade Social, Tipo de cartilla, Centro de Saúde, teléfono, médico que lle atende); datos significativos da anamnesis (nacemento, desenvolvemento pondoestatural, etc.); calendario de vacinacións; peso e talla actual; problemas de vista ou oído; revisións dentais; grupo sanguíneo.
Enfermidades actuais que limitan ou poden limitar o funcionamento do neno, nena ou adolescente; enfermidades ou problemas físicos significativos na
pasado Medicación actual
Discapacidades físicas
Desenvolvemento psicomotor
Alimentación (existencia pasada ou actual de problemas, necesidades alimenticias especiais, outros aspectos relevantes); hixiene e arranxo persoal; hábitos de soño
Hábitos de vida saudable (consumo de drogas, alcol, tabaco; deporte)
Tratamentos médicos ou terapéuticos actuais
Outra información relevante
Área formativo-laboral
Situación formativa (regrada ou non-regrada):
Datos do centro formativo actual, curso en que se atopa, titor ou titora, ou orientador ou orientadora, teléfonos.
Uso previo de transporte ou comedor escolar
Historia de asistencia e rendemento escolar
Diagnóstico de problemas de aprendizaxe ou limitacións cognitivas
Apoio especial na aula ou servizos de estimulación cognitiva
Actitude cara á formación
Relación con compañeiros e compañeiras
Relación con profesores e profesoras
Situación laboral:
Idade de inicio no mundo laboral, historia laboral
Formación de que dispón
Condicións laborais actuais
Actitude cara ao traballo
Actitude cara aos e as responsables
Outra información relevante
Aspectos psicológicos, comportamentales, de personalidade e actitudes
Trastornos psiquiátricos diagnosticados
Discapacidade psíquica diagnosticada
Desenvolvemento cognitivo e da linguaxe
Características temperamentais (sociabilidade, distractabilidade, consolabilidade)
Estilo de apego, capacidade para establecer vínculos afectivos
Problemas de conduta, síntomas de malestar emocional (síntomas depresivos, ansiedade, etc.)
Dependencias/adiccións
Características de personalidade: Empatía; autoconcepto, asertividade; autonomía, madurez, capacidade para asumir responsabilidades; Capacidade de razoamento, reflexión, introspección; autocontrol; actitude cara ás normas; manexo de emocións; capacidade para identificar e expresar adecuadamente os sentimentos; capacidade e habilidades de resolución de conflitos
Outra información relevante
Relacións sociais
Características do grupo de amizades
Actividades de ocio y tempo libre
Relación con iguales
Relación con outros adultos
Outra información relevante

Tódos os informes que conclúan coa proposta dunha medida de separación do NNA da súa familia, incluirán, ademais do sinalado no apartado anterior, a seguinte información:

Información a incluír sempre que se realice unha proposta de separación do neno, nena ou adolescente da súa familia

Percepción do NNA da súa historia persoal e familiar.
Desexos, sentimentos, opinións, actitude ante a separación.
Actitude e percepción dos pais, nais ou persoas titoras ou gardadoras ante a separación.
Existencia de familiares na contorna do NNA que poidan asumir o seu coidado durante o tempo que dure a separación.
Recurso específico de protección que se propón (acollemento familiar -en familia extensa ou allea-, acollemento residencial, adopción).
Necesidades do NNA e características especiais relevantes para a procura da familia/centro adecuado. Proposta do tipo e características da familia/centro.
Condicións concretas para a aplicación do recurso de protección proposto (duración, localización xeográfica, contacto e réxime de visitas do NNA cos seus familiares, outros).

En base á información recollida na Avaliación determinarase o prognóstico do caso, é dicir:

  1. As posibilidades de que as circunstancias familiares poidan cambiar sen a intervención dos SSE e permitan mellorar a situación do NNA.
  2. A evolución previsible na familia en caso de manterse as circunstancias familiares actuais.
  3. As posibilidades de lograr a capacitación parental (é dicir, as posibilidades de lograr que o pai, nai ou responsables legais sexan capaces de atender adecuadamente as necesidades do NNA e asegurar a súa seguridade e benestar) e definir os prazos de tempo que poden ser necesarios para iso.

Para a determinación do prognóstico de capacitación parental teranse en conta os seguintes criterios5:

Criterios para a orientación do prognóstico de capacitación parental
  • Conciencia do problema no pai/nai/persoas titoras ou gardadoras
  • Motivación de cambio no pai/nai/ persoas titoras ou gardadoras
  • Resposta a intervencións anteriores
  • Grao de cronicidade da problemática familiar
  • Nivel de incapacidade parental
  • Grao no que os problemas da familia asociados á desprotección son modificables ou non.
  • Grao de violencia intrafamiliar
  • Vinculación afectiva paterno-filial
  • Gravidade do dano inflixido ao NNA
  • Problemas presentados polo NNA
  • Conciencia do problema na nai, pai ou persoas titoras ou gardadoras
    Grao en que a nai, pai ou persoas titoras ou gardadoras (a) mostran ter conciencia do dano que está a recibir o NNA como consecuencia da desprotección e dos problemas que padece, e (b) asumen a súa responsabilidade na desprotección e na resolución dos problemas que afectan ao NNA. A inexistencia de conciencia do problema na nai, pai ou persoas titoras ou gardadoras ou a súa negativa para asumir responsabilidade algunha na súa resolución son características que, se non se modifican, indican un prognóstico desfavorable.
  • Motivación de cambio na nai, pai ou persoas titoras ou gardadoras
    Aínda que a nai, pai ou persoas titoras ou gardadoras sexan conscientes dos problemas que sofren e recoñezan a súa responsabilidade, iso non significa que sexan capaces ou desexen modificar dita situación. É preciso, como criterio imprescindible para determinar un prognóstico positivo, que mostren motivación e expresen o seu desexo para modificar o seu comportamento e a forma en que se relacionan cos seus fillos e fillas.
  • Resposta a intervencións anteriores
    Resposta da nai, pai ou persoas titoras ou gardadoras a intervencións anteriores dos Servizos Sociais ou outros servizos que lles foron propostas co obxectivo de mellorar a situación dos NNA. A ausencia real de colaboración e implicación con estas intervencións, é indicativa dun prognóstico desfavorable.
  • Grao de cronicidade da problemática familiar
    As familias nas que a desprotección representa unha situación crónica, abarcando incluso varias xeracións, teñen un prognóstico máis difícil. Os casos non crónicos, onde a desprotección prodúcese como consecuencia dunha crise familiar, teñen mellor prognóstico.
  • Nivel de incapacidade parental
    Canto máis severo é o grao de incapacitación persoal que presentan a nai, pai ou persoas titoras ou gardadoras, maiores dificultades hai para a súa rehabilitación. Algúns tipos de incapacitación, como as limitacións intelectuais severas, os trastornos psicopatolóxicos de prognóstico negativo, e os problemas de toxicomanías ou alcoholismo prolongados de evolución negativa, apuntan a un prognóstico desfavorable.
  • Grao en que os problemas da familia asociados á desprotección son modificables
    Na medida que os problemas familiares causantes ou mantedores da desprotección son máis difíciles de modificar -sexa polas súas propias características ou por outras circunstancias-, o prognóstico para a capacitación parental tórnase máis desfavorable.
  • Grao de violencia intrafamiliar
    As familias onde a violencia presenta unha intensidade elevada e prodúcese de maneira incontrolada, presentan dificultades moi importantes para a súa rehabilitación.
  • Vinculación afectiva da nai, pai ou persoas titoras ou gardadoras cos NNA
    Cando os adultos responsables da desprotección non mostran ningunha vinculación afectiva cara ao NNA ou cando a desprotección é reflexo ou consecuencia do seu rexeitamento cara ao NNA, pode establecerse un prognóstico desfavorable.
  • Gravedad do dano infrinxido o NNA
    A medida que o dano que recibe o NNA é máis grave, é dicir, a medida que a desprotección aumenta en intensidade, o prognóstico é máis desfavorable.
  • Problemas presentados polo NNA
    Cando o NNA presenta problemas graves (en número e intensidade) de conduta antisocial ou delituosa (roubos, abuso de drogas, fugas etc.)/ etc.), o prognóstico para a rehabilitación familiar é máis desfavorable.
5

Contido extraído de Arruabarrena, M.I. e De Paúl, J. (1994). Malos tratos aos nenos na familia. Avaliación e tratamento. Pirámide

A Valoración en Intervención é unha das posibles finalidades do Plan Individualizado de Protección. Ten unha duración breve (seis meses máximo) e o seu obxectivo céntrase en, simultaneamente á provisión de recursos de apoio e tratamento á familia, continuar solicitando información sobre a súa situación e funcionamento co obxectivo de clarificar a orientación a medio-longo prazo da intervención. Pódese aplicar cando:

  • Resulta difícil establecer un prognóstico sobre as posibilidades de capacitación parental (prognóstico incerto).
  • Precísase realizar unha valoración das competencias parentais.
  • A investigación non puido confirmar a desprotección, pero persisten as sospeitas de que poida existir desprotección de gravidade elevada ou moi elevada

A información da Avaliación inicial deberá quedar recollida no correspondente informe, que se incluirá no expediente do caso. Devandito informe terá a seguinte estrutura:

Informe de Avaliación inicial

Composición e estrutura familiar, datos de identificación (nome e apelidos, DNI/NIE, data nacemento, sexo).
Historia da familia en Servizos Sociais: motivo da intervención, actuacións levadas a cabo e resultados.
Situación socioeconómica familiar
Situación dos membros da familia:
Situación sanitaria
Integración social
Competencias e habilidades das figuras adultas para o coidado e atención do NNA
Situación persoal e escolar do NNA
Outra información de interese
Valoración profesional