Distribucións das funcions entre os Servizos Sociais Comunitarios e Especializados

Última actualización - 16/10/2023

16/10/2023

Correción de textos

Na protección á infancia e adolescencia, SSC e SSE comparten obxectivos e responsabilidades. Así o establece, entre outros, o artigo 11 da Lei Orgánica 1/1996, do 15 de xaneiro, de Protección Xurídica do Menor (na redacción dada pola Lei 26/2015, do 28 de xullo, de modificación do sistema de protección á infancia e á adolescencia):

  • As Administracións Públicas facilitarán aos menores a asistencia adecuada para o exercicio dos seus dereitos, incluíndo os recursos de apoio que precisen.
  • Os poderes públicos desenvolverán actuacións encamiñadas á sensibilización, prevención, detección, notificación, asistencia e protección de calquera forma de violencia contra a infancia e a adolescencia mediante procedementos que aseguren a coordinación e a colaboración entre as distintas Administracións, entidades colaboradoras e servizos competentes, tanto públicos como privados, para garantir unha actuación integral

A lexislación autonómica - Lei 13/2008, do 3 de decembro, de servizos sociais de Galicia - tamén fai referencia a iso, indicando que SSC e SSE deberán traballar de maneira complementaria e coordinada, asegurando a continuidade das súas actuacións:

  • Art. 4
    Coordinación: promoverase a creación e desenvolvemento de instrumentos e mecanismos de relación interadministrativa que garantan unha actuación coordinada no campo do benestar social e a igualdade, tanto por parte dos diferentes departamentos do Goberno galego que desenvolvan políticas públicas que incidan no benestar social como polo resto de administracións públicas e entidades integradas no sistema, sexan de carácter público ou privado.
  • Art. 16
    A relación entre servizos sociais comunitarios e servizos sociais especializados responderá a criterios de complementariedade, de acción coordinada para a consecución de obxectivos comúns ou de actuación conxunta, coa finalidade de conseguir a continuidade e complementariedade das intervencións que deban aplicarse desde os distintos niveis de actuación.

En termos xerais, corresponde a SSC (art. 11, Lei 13/2008, do 3 de decembro, de servizos sociais de Galicia):

  • A detección e análise de necesidades e demandas, explícitas e implícitas, no seu ámbito de intervención.
  • A elaboración dun plan de intervención comunitario acorde coas necesidades detectadas ou anticipadas no diagnóstico social.
  • A identificación de grupos de poboación vulnerables e a detección precoz de situacións de risco para o desenvolvemento de actuacións de carácter preventivo e de promoción social.
  • A atención das situacións individuais, a información en relación ás demandas presentadas, o diagnóstico e valoración técnica previa e a consecuente intervención no caso.

Aos SSC corresponde a intervención en situacións de risco que afectan a NNA, entendendo por tales aquelas en as que por mor de circunstancias, carencias ou conflitos familiares, sociais ou educativos, a persoa menor de idade véxase prexudicada no seu desenvolvemento persoal, familiar, social ou educativo, no seu benestar ou nos seus dereitos de forma que, sen alcanzar a entidade, intensidade ou persistencia que fundamentarían a súa declaración de situación de desamparo e a asunción da tutela por ministerio da lei, sexa precisa a intervención da administración pública competente, para eliminar, reducir ou compensar as dificultades ou inadaptación que lle afecten e evitar o seu desamparo e exclusión social, sen ter que ser separado da súa contorna familiar (art. 17.1, Lei Orgánica 1/1996, do 15 de xaneiro, de Protección Xurídica do Menor). Exclúense casos de NNA que, atendendo ás súas circunstancias, requiran unha medida de protección de Garda; a intervención con estes casos corresponderá a SSE.

A intervención de SSC en situacións de risco deberá ser levada a cabo en coordinación cos centros escolares e servizos sociais e sanitarios, e, no seu caso, coas entidades colaboradoras do respectivo ámbito territorial ou calquera outras (art. 17.3, Lei Orgánica 1/1996, do 15 de xaneiro, de Protección Xurídica do Menor). Son indicadores de risco, entre outros (art. 17.2, Lei Orgánica 1/1996, do 15 de xaneiro, de Protección Xurídica do Menor):

  • A falta de atención física ou psíquica do neno, nena ou adolescente por parte dos proxenitores, ou polas persoas que exerzan a tutela, garda, ou acollemento, que comporte un prexuízo leve para a saúde física ou emocional do neno, nena ou adolescente cando se estime, pola natureza ou pola repetición dos episodios, a posibilidade da súa persistencia ou o agravamento dos seus efectos.
  • A neglixencia no coidado das persoas menores de idade e a falta de seguimento médico por parte dos proxenitores, ou polas persoas que exerzan a tutela, garda ou acollemento.
  • A existencia dun irmán ou irmá declarado en situación de risco ou desamparo, salvo que as circunstancias familiares haxan cambiado de forma evidente.
  • A utilización, por parte dos proxenitores, ou de quen exerza funcións de tutela, garda ou acollemento, do castigo habitual e desproporcionado e de pautas de corrección violentas que, sen constituír un episodio severo ou un patrón crónico de violencia, prexudiquen o seu desenvolvemento.
  • A evolución negativa dos programas de intervención seguidos coa familia e a obstrución ao seu desenvolvemento ou posta en marcha.
  • As prácticas discriminatorias, por parte dos responsables parentais, contra os nenos, nenas e adolescentes que conleven un prexuízo para o seu benestar e a súa saúde mental e física, en particular:
    • As actitudes discriminatorias que por razón de xénero, idade ou discapacidade poidan aumentar as posibilidades de confinamento no fogar, a falta de acceso á educación, as escasas oportunidades de lecer, a falta de acceso á arte e á vida cultural, así como calquera outra circunstancia que por razón de xénero, idade ou discapacidade, impídanlles gozar dos seus dereitos en igualdade.
    • A non aceptación da orientación sexual, identidade de xénero ou as características sexuais da persoa menor de idade.
  • O risco de sufrir ablación, mutilación xenital feminina ou calquera outra forma de violencia no caso de nenas e adolescentes baseadas no xénero, as promesas ou acordos de matrimonio forzado.
  • A identificación das nais como vítimas de trata.
  • As nenas e adolescentes vítimas de violencia de xénero nos termos establecidos no artigo 1.1 da Lei Orgánica 1/2004, do 28 de decembro, de medidas de protección integral contra a violencia de xénero.
  • Os ingresos múltiples de persoas menores de idade en distintos hospitais con síntomas recorrentes, inexplicables e/o que non se confirman diagnósticamente.
  • O consumo habitual de drogas tóxicas ou bebidas alcohólicas polas persoas menores de idade.
  • A exposición da persoa menor de idade a calquera situación de violencia doméstica ou de xénero.
  • Calquera outra circunstancia que implique violencia sobre as persoas menores de idade que, en caso de persistir, poida evolucionar e derivar no desamparo do neno, nena ou adolescente.

A valoración da situación de risco implicará a elaboración e posta en marcha dun proxecto de intervención social e educativo familiar que deberá recoller os obxectivos, actuacións, recursos e previsión de prazos, promovendo os factores de protección do neno, nena e adolescente e mantendo a este ou esta en o seu medio familiar ( art. 17.4, Lei Orgánica 1/1996, do 15 de xaneiro, de Protección Xurídica do Menor).

Así mesmo, corresponde a SSC a declaración da situación de risco, cando concorran as circunstancias e mediante o procedemento recolleito nos ( art. 17.5 e 17.6 da Lei Orgánica 1/1996, do 15 de xaneiro, de Protección Xurídica do Menor):

Artígo 17
  • 5. Os proxenitores, titores, gardas ou acolledores, dentro das súas respectivas funcións, colaborarán activamente, segundo a súa capacidade, na execución das medidas indicadas no referido proxecto. A omisión da colaboración prevista no mesmo dará lugar á declaración da situación de risco do menor.
  • 6. A situación de risco será declarada pola administración pública competente conforme ao disposto na lexislación estatal e autonómica aplicable mediante unha resolución administrativa motivada, previa audiencia aos proxenitores, titores, gardas ou acolledores e do menor se ten suficiente madurez e, en todo caso, a partir dos doce anos. A resolución administrativa incluirá as medidas tendentes a corrixir a situación de risco do menor, incluídas as atinentes aos deberes respecto diso dos proxenitores, titores, gardas ou acolledores. Fronte á resolución administrativa que declare a situación de risco do menor, poderase interpoñer recurso conforme á Lei de Axuizamento Civil.
Competencias dos Servizos Sociais Comunitarios en situacións de desprotección
  • Desenvolvemento, conxuntamente e en coordinación cos restantes Servizos de Atención Primaria, de programas e actuacións de prevención primaria.
  • Desenvolvemento, conxuntamente e en coordinación cos restantes Servizos de Atención Primaria, de programas específicos de prevención secundaria para NNA e familias en situación de vulnerabilidade á desprotección e risco leve.
  • Desenvolvemento de programas e actividades para o fomento da detección e notificación precoz das situacións de desprotección cara a NNA (gravidade moderada, elevada e moi elevada).
  • Recepción de todas as notificacións de posibles situacións de desprotección provenientes de particulares, profesionais ou servizos do ámbito territorial da súa competencia.
  • Realización da Investigación das notificacións de posibles situacións de desprotección, a excepción daquelas que impliquen (1) a necesidade de adoptar unha medida de protección de urxencia, (2) NNA migrantes non acompañados, (3) nais xestantes que manifesten o seu desexo de deixar ao bebé en adopción, e (4) sospeitas fundadas de violencia sexual intrafamiliar. Estes casos serán derivados e atendidos polos SSE.
  • Realización da Avaliación dos casos de desprotección de gravidade moderada.
  • Colaboración nos procesos de Investigación e Avaliación que corresponden a SSE e nos procesos de valoración da adecuación de posibles familias acolledoras (sexan alleas ou extensas) para NNA con expediente de protección. Dita colaboración poderase centrar en:
    • Achegar a información que se dispoña da familia.
    • Facilitar o contacto dos e as técnicos de SSE coa familia e/o outros e outras profesionais ou servizos relacionados co caso.
    • En casos particulares en que se considere necesario e as circunstancias permítano, colaborar cos e as técnicos de SSE na recollida directa de información.
  • En situacións de urxencia (é dicir, situacións nas que vese comprometida gravemente a integridade do NNA e require unha resposta inmediata), valoración da necesidade de adoptar medidas de protección de urxencia e promovelas en caso preciso, informando de maneira inmediata aos SSE e, no seu caso, ao Ministerio Fiscal, e prestando ao NNA o auxilio inmediato que precise ata o inicio da actuación dos SSE (art. 14 e 14bis, O 1/1996)
  • Desenvolvemento de programas de preservación familiar e programas e actuacións de apoio e atención directa aos NNA en casos de desprotección de gravidade moderada.
  • Realización de seguimento, conxuntamente con SSE, de todos os casos con medida de protección.
  • Fomento da implicación e coordinación dos servizos comunitarios e doutros niveis da administración na intervención en situacións de desprotección.

En termos xerais, corresponde a SSE art. 11, Lei 13/2008, do 3 de decembro, de servizos sociais de Galicia):

  • Valorar, diagnosticar e intervir ante situacións que requiran unha alta especialización técnica e, normalmente, interdisciplinar.
  • Xestionar centros e programas especializados.
  • Promover medidas de reinserción no seu ámbito de actuación e desenvolver medidas de rehabilitación social orientadas a normalizar as condicións de vida das persoas usuarias.
  • Prestar colaboración e asesoramento técnico aos servizos sociais comunitarios, así como reverter a este nivel de actuación os casos nos que xa non sexa preciso unha intervención especializada.

As SSE correspondentes a adopción de medidas de protección, sexa Tutela, Garda ou outras que derivan en Apoio á familia a través de recursos, programas e que supoñen un Apoio técnico, tal como cítanse nos artigos 59 e 60 da Lei 3/2011, do 30 de xuño, de apoio á familia e á convivencia de Galicia

Competencias dos Servizos Sociais Especializados en situacións de desprotección
  • Atención a demandas e solicitudes realizadas por outras Comunidades Autónomas cando se trate de casos con medida de protección na Comunidade Autónoma de orixe.
  • Recepción de todas as notificacións de posibles situacións de desprotección provenientes de particulares, profesionais ou servizos do ámbito territorial da súa competencia.
  • Realización da Investigación daquelas notificacións que impliquen (1) posibles situacións de desprotección que puidesen requirir unha intervención de protección de urxencia, (2) situacións que requiren unha intervención de protección de urxencia derivadas por SSC, (3) NNA migrantes non acompañados, (4) nais xestantes que manifesten o seu desexo de deixar ao bebé en adopción, e (5) sospeitas fundadas de violencia sexual intrafamiliar.
  • Valoración da necesidade de adoptar medidas de protección de urxencia e adopción das mesmas en caso preciso.
  • Realización da Avaliación dos NNA en desprotección de gravidade elevada e moi elevada e do resto de irmáns e irmás do grupo familiar.
  • Desenvolvemento de servizos de acollemento temporal e permanente (acollemento familiar, acollemento residencial) e adopción.
  • Desenvolvemento de programas de preservación e reunificación familiar para casos con medida de protección.
  • Desenvolvemento de programas de apoio e rehabilitación para os NNA con medida de protección.
  • Desenvolvemento de programas de tratamento específicos para os casos de violencia sexual intrafamiliar.
  • Desenvolvemento de programas de preparación e apoio á emancipación para mozas que van saír ou saen do sistema de protección, con especial atención aos que presentan discapacidade.
  • Fomento da implicación e coordinación dos servizos comunitarios e doutros niveis da administración na intervención en situacións de desprotección de gravidade elevada e moi elevada.
  • Provisión de asesoramento aos Servizos Sociais Comunitarios na valoración ou intervención en casos de especial complexidade ou dificultade.