Investigación

Última actualización - 19/10/2023

19/10/2023

Correción de textos

04/04/2023

Engadido o documento 'Solicitude de informe policial'

Engadido o documento 'Solicitude de informe sanitario'

A fase de Investigación leva a cabo en situacións de indicios fundados de desprotección onde a información recollida na Recepción non é completa, é confusa ou hai dúbidas sobre a súa fiabilidade, sendo necesario verificala ou contrastala. En ocasións realizarase de forma urxente e focalizada (Prioridade 1), mentres que noutras (Prioridade 2) levará a cabo de forma integrada coa Avaliación.

Os obxectivos da Investigación céntranse en:

  1. Verificar, se non se obtivo información suficiente na Recepción, a existencia de desprotección.

  2. Valorar a súa gravidade.

  3. Valorar a necesidade de adoptar medidas de protección de urxencia, e propoñelas en caso preciso.

A valoración da existencia de desprotección e a súa gravidade realizarase de acordo ao Instrumento VALORA-GALICIA.

Os prazos de tempo para levar a cabo a Investigación virán determinados polo nivel de Prioridade asignado ao caso (1- Urxente, 2- Ordinario).

  1. Estudar a información dispoñible

    As e os técnicos encargados da Investigación procederán á revisión da información recompilada na Recepción. Neste momento, podería ser necesario contactar novamente coa persoa/servizo que realizou a notificación para aclarar dúbidas ou completar a información, a condición de que non se negara expresamente nese momento para continuar a colaboración cos SSE. En caso de existir Expediente previo, procederase igualmente á súa revisión.

  2. Planificar a investigación

    A planificación da investigación conleva basicamente:

    • Determinar as fontes de información que van ser consultadas, métodos e lugar de recollida de información a utilizar en cada caso.
    • Determinar a secuencia temporal das consultas.
    • Determinar a información que se vai a proporcionar e solicitar a cada unha das fontes consultadas.

  3. Obter información sobre o caso

    Durante a investigación realizaranse todas as entrevistas e contactos necesarios (cos membros da familia, profesionais ou outras persoas) para lograr os obxectivos desta fase, aínda que é necesario lembrar que non se require facer unha avaliación en profundidade da situación familiar, senón solicitar información focalizada en (1) o comportamento parental, (2) as súas consecuencias actuais ou potenciais no NNA, e (3) o grao de colaboración dos pais e nais ou persoas titoras ou gardadoras cos Servizos Sociais.

    1. Servizos Sociais Comunitarios

      Procederase a solicitar información de SSC de concellos nos que se coñeza residise a familia para coñecer se hai expediente do caso, se hai historia previa de desprotección confirmada cara ao NNA, a súa tipoloxía e gravidade, os irmáns e irmás aos que afectou, a identificación da persoa ou persoas responsables da desprotección, e as intervencións levadas a cabo co caso. Tamén é relevante recoller información acerca de sospeitas de desprotección que non puideron ser confirmadas.

    2. Servizos ou profesionais que poden achegar información relevante sobre a posible situación de desprotección que afecta ao NNA

      Inclúense servizos sanitarios, escolares, lecer e tempo libre, forzas e corpos de seguridade, etc. Solicitaráselles informe escrito en todos os casos, detallando a información concreta requirida. Dispoñer de de informe médico é imprescindible para a xustificación de danos físicos graves no NNA. O informe escrito poderá complementarse con entrevista ou contacto telefónico.

      O consentimento dos pais e nais ou persoas titoras ou gardadoras ás xestións e contactos dos SSE con outros servizos non constituirán impedimento para que estes realícense nin para que os servizos consultados proporcionen a información solicitada. Resulta de aplicación a este respecto o establecido no artigo 22 quáter da Lei Orgánica 1/1996, do 15 de xaneiro, de Protección Xurídica do Menor (na redacción dada pola Lei 26/2015, do 28 de xullo, de modificación do sistema de protección á infancia e á adolescencia):

    3. Artículo 22 quáter. Tratamento de datos de carácter personal.
      1. Para cumprir as finalidades previstas no capítulo I do título II desta lei, as Administracións Públicas competentes poderán proceder, sen o consentimento do interesado, á recollida e tratamento dos datos que resulten necesarios para valorar a situación do menor, incluíndo tanto os relativos ao mesmo como os relacionados coa súa contorna familiar ou social.
        Os profesionais, as Entidades Públicas e privadas e, en xeral, calquera persoa facilitarán ás Administracións Públicas os informes e antecedentes sobre os menores, os seus proxenitores, titores, gardadoras ou acolledores, que lles sexan requiridos por ser necesarios para este fin, sen precisar do consentimento do afectado.
      2. As entidades ás que refírese o artigo 13 poderán tratar sen consentimento do interesado a información que resulte imprescindible para o cumprimento das obrigacións establecidas no devandito precepto coa única finalidade de poñer os devanditos datos en coñecemento das Administracións Públicas competentes ou do Ministerio Fiscal.

      3. Os datos solicitados polas Administracións Públicas poderán utilizarse única e exclusivamente para a adopción das medidas de protección establecidas na presente lei, atendendo en todo caso á garantía do interese superior do menor e só poderán ser comunicados ás Administracións Públicas que houbesen de adoptar as resolucións correspondentes, ao Ministerio Fiscal e aos órganos xudiciais.
    4. Pais e nais ou persoas titoras ou persoas gardadoras

      É importante que unha vez que se dispoña de evidencias ou información consistente que avale as sospeitas de que pode haber desprotección de gravidade elevada ou moi elevada, contáctese directamente cos pais e nais ou persoas titoras ou gardadoras , para informarlles da apertura de Historia/Expediente, as obrigacións legais dos SSE, da información de que se dispón e o proceso que se está levando a cabo, solicitar información directa deles, e informarlles dos pasos que se ten previsto dar.

      Non é necesario que a Investigación finalizase para ter este contacto. Canto antes leve a cabo, mellor, salvo que:

      • os pais, nais ou persoas titoras ou gardadoras non estean localizables,
      • intencionadamente non acudan ás entrevistas, ou
      • existan indicios razoables para considerar que a información sobre o inicio da investigación:
        - poida poñer en risco a seguridade e integridade físicas do NNA,
        - poida facer que coaccionen ao NNA para que oculte información, ou
        - poida facer que a familia abandone o seu lugar de residencia.

      A citación realizarase por escrito, seguindo os formularios dispoñible para iso. De acordo ao establecido nos artigos 42 e 44 da Lei 39/2015, do 1 de outubro, do Procedemento Administrativo Común das Administracións Públicas, deberán realizarse dúas citacións, con acuse de recibo e con tres días mínimo entre ambas. Se o anterior non dese resultado, solicitarase a colaboración das Forzas e Corpos de Seguridade para unha terceira e última notificación da citación.

      A primeira entrevista cos pais e nais ou persoas titoras ou gardadoras realizarase no lugar que resulte máis conveniente (SSE ou SSC, domicilio familiar, etc.), aínda que con carácter xeral manterase nos SSE. En familias nucleares faranse os esforzos necesarios para entrevistar aos dous proxenitores ou persoas titoras ou gardadoras, salvo que exista orde de afastamento. Cando sexa necesario, realizarase visita a domicilio. Salvo se estivese contraindicado, informaráselles tamén da intención de entrevistar ao NNA cando tal entrevista considérese necesaria e das xestións e contactos previstos con outros servizos. A negativa dos pais e nais ou persoas titoras ou gardadoras ás xestións e contactos con outros servizos non constituirá impedimento para que se realicen.

      O contido deste primeiro contacto quedará recollido por escrito e incorporarase á Historia/Expediente do caso.

    5. Nenos, nenas ou adolescentes

      Con carácter xeral, os e as profesionais de SSE que estean a valorar sospeitas de desprotección grave deberán manter -salvo circunstancias de forza maior- contacto directo en polo menos unha ocasión -vía observación ou entrevista- co NNA.

      Exceptuando cando o interese superior do NNA determine o contrario, é aconsellable contar co consentimento do seu pai e nai ou persoas titoras ou gardadoras para ese contacto. Con todo, en situacións vinculadas a posible desprotección de gravidade elevadacando a advertencia previa aos pais e nais ou persoas titoras ou gardadoras supoña un risco para a integridade física ou moral do NNA, un condicionamento pernicioso do seu relato ou haxa temores fundados de que poidan abandonar o seu lugar de residencia habitual, estará xustificado proceder ao contacto sen o coñecemento nin a autorización dos pais, nais ou persoas titoras ou gardadoras, consecuentemente o único modo neste tipo de casos de preservar a súa integridade e obter os datos necesarios para valorar a súa situación e adoptar as decisións protectoras adecuadas.

      O acceso a un NNA sen o coñecemento do seu pai e nai ou persoas titoras ou gardadoras unicamente estará así xustificado e amparado legalmente en función do principio do seu “interese superior”. De ser necesario, poderase solicitar autorización a Fiscalía. Se finalmente o contacto directo co neno, nena ou adolescente non fose posible, suplirase coa información achegada por terceiras fontes cualificadas.

      Ademais de corroborar, contrastar ou completar a información obtida de fontes indirectas, o contacto directo co NNA adolescente permite atender ao seu dereito para ser oído e escoitado, tal como recollen distintos artigos da O 1/1996. Este contacto cobra especial relevancia e será ineludible cando se estea valorando ou se vaia a propoñer a adopción dunha medida de separación.

      A entrevista ao NNA é particularmente importante cando:

      1. A valoración da existencia de desprotección ou a súa gravidade non puidese ser determinada a través de fontes indirectas (pais e nais ou persoas titoras ou gardadoras, outros familiares, profesionais, testemuñas, etc.),
      2. o testemuño do NNA resulte imprescindible para ese obxectivo.

      Esta situación adoita ser frecuente nas sospeitas de violencia sexual intrafamiliar, cando a validación recae de forma exclusiva ou principal no testemuño do NNA. Nestes casos, as entrevistas -sexan co fin de explorar no SSE ou forenses no ámbito xudicial- deberán ser realizadas por profesionais especializados.

      A entrevista tamén é particularmente importante con adolescentes en conflito cos seus pais, nais ou persoas titoras ou gardadoras.

    6. Outras fontes relevantes de información

      Solicitarase tamén información de:

      • Testemuñas da situación de desprotección, se os houber.

      • Outros membros do núcleo familiar, parentes ou coñecidos da familia que poidan achegar información relevante.

      Resulta relevante a obtención de testemuños e se é posible estes recolleranse por escrito

  1. Confírmase desprotección de gravidade elevada ou moi elevada e considérase necesario adoptar unha medida de protección de urxencia – Continúa a intervención de SSE: adóptase medida de protección de urxencia e prosegue a Avaliación do caso.

  2. Confírmase desprotección de gravidade elevada ou moi elevada,, aínda que non se considera necesario propoñer unha medida de protección de urxencia - Continúa a intervención de SSE: prosegue a Avaliación do caso.

  3. Confírmase desprotección de gravidade moderada – Derívase o caso a SSC.

  4. A desprotección non se confirmou, pero persisten as sospeitas:
    1. se as sospeitas son de desprotección de gravidade moderada, derivarase a SSC para que realicen o seguimento do caso.
    2. se as sospeitas son de desprotección de gravidade elevada ou moi elevada, a intervención co caso seguirá sendo responsabilidade de SSE. Deseñarase un plan de actuación que inclúa unha ou ambas as das seguintes alternativas:

      1. Planificar conxuntamente con outros servizos en contacto co NNA e a familia, particularmente con SSC, un seguimento próximo do caso durante un período máximo de seis meses, e/o
      2. Iniciar unha “valoración en intervención” durante un período máximo de seis meses, utilizando o recurso que corresponda en función das posibilidades, situación e gravidade do caso (p.ex., centro de día, programa de apoio familiar, …).

      Se tras os seis meses non se confirmou a situación de desprotección, procederase á reavaliación do caso e á súa reclasificación. Se nun prazo razoable de tempo non se confirman as sospeitas, derivarase a SSC para que continúen o seguimento.

  5. Desprotección non confirmada, aínda que o NNA ou a familia teñen dificultades que fan necesaria a intervención de SSC – Derívase o caso a SSC para a provisión de recursos de apoio.
  6. Desprotección non confirmada e non é necesaria a intervención dos Servizos Sociais – Se se considera necesario apoio ou intervención doutros servizos comunitarios, procederase á súa derivación.

A derivación a SSC farase sempre por escrito. Farase referencia expresa á problemática detectada no caso en relación ao NNA, e solicitarase a intervención directa do SSC por ser asunto da súa competencia. Se fose relevante, achegarase documentación adicional ou informes recolleitos doutras fontes. O informe de derivación poderá ir precedido ou seguido por un contacto persoal (telefónico ou presencial) coa persoa responsable ou profesional correspondente do servizo ao que se deriva. Todos estes contactos quedarán rexistrados na Historia do caso en SSE na aplicación MENOR. As orientacións ou derivacións a outros servizos diferentes a SSC faranse co procedemento máis adecuado segundo o caso: proporcionar a información necesaria á persoa implicada para que se poña en contacto co servizo, ou realizar directamente a derivación a través de teléfono, correo electrónico ou informe escrito. As actuacións realizadas rexistraranse na Historia do caso en SSE.

As orientacións ou derivacións a outros servizos diferentes a SSC faranse co procedemento máis adecuado segundo o caso: proporcionar a información necesaria á persoa implicada para que se poña en contacto co servizo, ou realizar directamente a derivación a través de teléfono, correo electrónico ou informe escrito. As actuacións realizadas rexistraranse na Historia do caso en SSE.